കുടുംബശ്രീ

പുറമറ്റം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
കുടുംബശ്രീ – സംസ്ഥാന ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന മിഷൻ
കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റി (CDS)
കുടുംബശ്രീ

ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനവും സ്ത്രീശാക്തീകരണവും ലക്ഷ്യമാക്കി 1998-ൽ കേരള സർക്കാർ (തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വകുപ്പ്) രൂപം നൽകിയ നൂതന സംവിധാനമാണ് കുടുംബശ്രീ – സംസ്ഥാന ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന മിഷൻ. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (പഞ്ചായത്ത്/മുനിസിപ്പാലിറ്റി) നേതൃത്വത്തിൽ രൂപീകരിക്കുന്ന സാമൂഹ്യാധിഷ്ഠിത സംഘടനാ സംവിധാനത്തിലൂടെയാണ് ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നത്. പുറമറ്റം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിൽ എല്ലാ വാർഡുകളിലുമായി 79 കുടുംബശ്രീകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

▣ സംഘടനാ ഘടന
• അയൽക്കൂട്ടം (NHG): 18 വയസ്സ് പൂർത്തിയായ ഒരു സ്ത്രീ അംഗം വീതം, 10–20 അംഗങ്ങൾ.
• ഏരിയ ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റി (ADS): വാർഡ് തലത്തിൽ അയൽക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ഫെഡറേഷൻ.
• കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റി (CDS): പഞ്ചായത്ത്/മുനിസിപ്പാലിറ്റി തലത്തിൽ. ഭാരവാഹിത്വം ജനാധിപത്യരീതിയിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന സ്ത്രീകൾ നിർവഹിക്കുന്നു; തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ അംഗങ്ങൾ രക്ഷാധികാരി/വിലയിരുത്തൽ സമിതി അധ്യക്ഷൻ എന്ന നിലയിൽ നേതൃത്വം നൽകുന്നു.
◎ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ
• ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം – ആദ്യ പ്രാധാന്യം.
• സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണം – വരുമാനം, സംരംഭകത്വം, മൈക്രോഫിനാൻസ് എന്നിവയിലൂടെ.
• സാമൂഹിക വികസനം – ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, അഗതിരഹിത കേരളം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ.
• സ്ത്രീശാക്തീകരണം – നേതൃത്വം, തീരുമാനങ്ങളിൽ പങ്കാളിത്തം, ലിംഗനീതി എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ.
✦ പ്രധാന പ്രവർത്തന മേഖലകളും പദ്ധതികളും
1. സാമ്പത്തിക വികസനം / ഉപജീവനം

• മൈക്രോ-എന്റർപ്രൈസുകൾ: ലക്ഷത്തിലധികം മൈക്രോ-എന്റർപ്രൈസ് ഗ്രൂപ്പുകൾ; കാഫെ കുടുംബശ്രീ, ജനകീയ ഹോട്ടലുകൾ, ന്യൂട്രിമിക്സ്, ഹരിത കർമ്മസേന, കൺസ്ട്രക്ഷൻ ഗ്രൂപ്പുകൾ, അപ്പാരൽ ഗ്രൂപ്പുകൾ തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാർന്ന മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

• ബാങ്ക് ലിങ്കേജ് & നിക്ഷേപ-വായ്പ: ലക്ഷക്കണക്കിന് അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾക്ക് ബാങ്ക് ലിങ്കേജ് വായ്പകൾ; സ്വയംസഹായ നിക്ഷേപ-വായ്പാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

• വിപണനം: ഓൺലൈൻ വിപണനത്തിനായി ONDC പോലുള്ള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ലിസ്റ്റ് ചെയ്ത് വിപണന സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നു.

• കൃഷി / മൃഗസംരക്ഷണം / മൂല്യവർദ്ധനവ്: കൂട്ടുകൃഷി, ഫാർമർ JLGs, പ്രോസസിംഗ്, ബ്രാൻഡിംഗ്, മേളകൾ തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

2. സാമൂഹിക വികസനം

• അഗതിരഹിത കേരളം: ദരിദ്ര/അഗതി കുടുംബങ്ങളുടെ തിരിച്ചറിവ്, പുനരധിവാസം, സമഗ്ര പിന്തുണ എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

• ബഡ്‌സ്, ബാലസഭ: കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, സംരക്ഷണം, വികസനം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

• ദുരിതാശ്വാസം / പുനരധിവാസം: ദുരന്തബാധിത കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഉപജീവന സഹായവും പുനരധിവാസ പിന്തുണയും നൽകുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

3. സ്ത്രീശാക്തീകരണം

• സ്ത്രീപദവി സ്വയം പഠനം, സ്നേഹിത ജെൻഡർ ഹെൽപ് ഡെസ്ക് തുടങ്ങിയ ഇടപെടലുകളിലൂടെ സ്ത്രീശാക്തീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

• നൈപുണ്യ വികസനം & തൊഴിൽ: DDU-GKY 2.0 വഴി ഗ്രാമീണ യുവജനങ്ങൾക്ക് നൈപുണ്യ പരിശീലനവും തൊഴിൽ അവസരങ്ങളും ഒരുക്കുന്നു.

• നേതൃത്വ പരിശീലനം: CDS/ADS/NHG തലങ്ങളിൽ ജനാധിപത്യ ഭരണം, മൈക്രോഫിനാൻസ്, ലൈവ്‌ലിഹുഡ് മാനേജ്മെന്റ് എന്നിവയിൽ ശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നു.

4. മറ്റ് പ്രധാന ഇടപെടലുകൾ

• PMAY-LIFE (കേരളം): കുടുംബശ്രീ നോഡൽ ഏജൻസിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

• SVEP / SRLM-NRLM: ഗ്രാമീണ സംരംഭകത്വത്തിനും ഉപജീവന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും പിന്തുണ നൽകുന്നു.

• വിപണന ഇടപെടലുകൾ: ഓണക്കാലത്ത് വിലനിയന്ത്രണത്തിനും വിതരണത്തിനുമായി ‘ഓണക്കണി’ തുടങ്ങിയ പദ്ധതികളിലൂടെ വിപണന ഇടപെടലുകൾ നടത്തുന്നു.

👥 സി.ഡി.എസ് ഭാരവാഹികളും അംഗങ്ങളും
സി.ഡി.എസ് ചെയര്‍പേഴ്സണ്‍
CDS Chairperson
വീണ ഗോപാലന്‍
സി.ഡി.എസ് ചെയര്‍പേഴ്സണ്‍, വാര്‍ഡ് 13
സി.ഡി.എസ് വൈസ് ചെയര്‍പേഴ്സണ്‍
CDS Vice Chairperson
ശോശാമ്മ ലിന്‍സി
സി.ഡി.എസ് വൈസ് ചെയര്‍പേഴ്സണ്‍, വാര്‍ഡ് 11
എം.ജി.എന്‍.ആര്‍.ഇ.ജി.എസ് ഉപസമിതി കൺവീനർ
Upasamithi Convener
ഗീത എ
ഉപസമിതി കൺവീനർ, വാര്‍ഡ് 1
ഉപജീവന ഉപസമിതി കൺവീനർ
Upasamithi Convener
ഗീതമ്മ പി.എസ്
ഉപസമിതി കൺവീനർ, വാര്‍ഡ് 2
അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന ഉപസമിതി കൺവീനർ
Upasamithi Convener
ബിന്‍സി ജോയ്
ഉപസമിതി കൺവീനർ, വാര്‍ഡ് 8
സാമൂഹ്യ വികസന ഉപസമിതി കൺവീനർ
Upasamithi Convener
സുധാമണി
ഉപസമിതി കൺവീനർ, വാര്‍ഡ് 10
CDS അംഗങ്ങൾ
CDS Member 1
ഷീല തോമസ്
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 3
CDS Member 2
രതിക അശോക്
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 4
CDS Member 3
ഷിനി സലിം
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 5
CDS Member 4
ലീലാമ്മ
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 6
CDS Member 5
സോണിയ പി.ആര്‍
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 9
CDS Member 6
വിജയമ്മ രാജന്‍
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 12
CDS Member 7
ശ്രീലേഖ അജികുമാര്‍
സി.ഡി.എസ് അംഗം, വാര്‍ഡ് 14
മെമ്പര്‍ സെക്രട്ടറി
Member Secretary
സിജി ഗോപാലകൃഷ്ണന്‍
മെമ്പര്‍ സെക്രട്ടറി(ഇന്‍ ചാര്‍ജ്)
അക്കൗണ്ടന്‍റ്
Accountant
അര്‍ച്ചന ജെ.കെ
അക്കൗണ്ടന്‍റ്
👩‍💼 Resource Persons
Resource Person 1
ജോബി റേച്ചല്‍ ജോര്‍ജ്ജ്
കൃഷി കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസോഴ്സ് പേഴ്സണ്‍
Resource Person 2
രാധമ്മ സുധാകരന്‍
മൃഗസംരക്ഷണം കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസോഴ്സ് പേഴ്സണ്‍
Resource Person 3
ഓമന കുമാരി എം.ബി
ബാല സഭ റിസോഴ്സ് പേഴ്സണ്‍
⚖ GRC – ജെൻഡർ റിസോഴ്സ് സെന്റർ
ജെൻഡർ റിസോഴ്സ് സെന്റർ
GRCയെക്കുറിച്ച്

സ്ത്രീകൾക്കും പെൺകുട്ടികൾക്കും സുരക്ഷിതവും തുല്യവുമായ സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ, സുരക്ഷ, സാമൂഹികനീതി, ലിംഗസമത്വം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനമാണ് ജെൻഡർ റിസോഴ്സ് സെന്റർ (GRC).

കുടുംബശ്രീ സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന GRC സ്ത്രീകൾക്കും പെൺകുട്ടികൾക്കും ആവശ്യമായ മാർഗനിർദേശം, കൗൺസലിംഗ്, പിന്തുണ, ബോധവൽക്കരണം എന്നിവ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനും വിവിധ സേവനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു.

◎ GRCയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ
സ്ത്രീശാക്തീകരണം
സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, വ്യക്തിപരമായ ശാക്തീകരണത്തിന് ആവശ്യമായ പിന്തുണയും മാർഗനിർദേശവും നൽകുക.
ലിംഗസമത്വം
സമൂഹത്തിൽ ലിംഗസമത്വവും തുല്യ അവസരങ്ങളും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ബോധവൽക്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുക.
സുരക്ഷയും അവകാശ സംരക്ഷണവും
സ്ത്രീകളുടെയും പെൺകുട്ടികളുടെയും സുരക്ഷയും അവകാശങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുക.
കൗൺസലിംഗ് & പിന്തുണ
ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൗൺസലിംഗ്, മാനസിക പിന്തുണ, മാർഗനിർദേശം എന്നിവ ലഭ്യമാക്കുകയും അനുയോജ്യമായ സേവനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക.
ബോധവൽക്കരണം
സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ, നിയമപരമായ സംരക്ഷണം, ലിംഗനീതി, സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ബോധവൽക്കരണം നടത്തുക.
സേവന ഏകോപനം
സ്ത്രീകൾക്ക് ആവശ്യമായ സർക്കാർ, തദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, കുടുംബശ്രീ, മറ്റ് സേവന സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഏകോപനം ഉറപ്പാക്കുക.
✦ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ
• സ്ത്രീകൾക്കും പെൺകുട്ടികൾക്കും ആവശ്യമായ കൗൺസലിംഗ് സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുക.
• സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളും നിയമപരമായ സംരക്ഷണങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് ബോധവൽക്കരണം നടത്തുക.
• ലിംഗാധിഷ്ഠിത പ്രശ്നങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുകയും ആവശ്യമായ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുക.
• ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വകുപ്പുകളിലേക്കും സേവന സംവിധാനങ്ങളിലേക്കും റഫർ ചെയ്യുക.
• സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും സുരക്ഷിതമായ സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാകുക.
• കുടുംബശ്രീയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വിവിധ ജെൻഡർ ബോധവൽക്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുക.
👩‍💼 ജി.ആര്‍.സി കമ്മ്യൂണിറ്റി കൗണ്‍സിലര്‍
കമ്മ്യൂണിറ്റി കൗണ്‍സിലര്‍ 
GRC Community Counsellor
ബിന്ദുമോള്‍ സി.സി
ജി.ആര്‍.സി കമ്മ്യൂണിറ്റി കൗണ്‍സിലര്‍
“സുരക്ഷിതവും സമത്വപൂർണ്ണവുമായ സമൂഹത്തിനായി സ്ത്രീശാക്തീകരണം”